İstanbul’un simgeleşmiş meydan ve caddelerinin köklü geçmişi, Bizans ve Osmanlı dönemlerinden Cumhuriyet’e uzanan isimlendirme serüvenlerini gözler önüne seriyor. İstiklal Caddesi, Taksim, Sultanahmet ve Beyazıt gibi kentin en işlek noktalarının günümüzdeki adları; su yapılarından at yarışlarına, anıtlardan antik heykellere kadar uzanan tarihi dönüşümlerin sonucunda şekillendi.
İstiklal Caddesi’nin Pera’dan Günümüze Uzanan Dönüşümü
Kentin en yoğun yaya aksı olan İstiklal Caddesi, mevcut ismini 1927 senesinde edindi. Osmanlı idaresinde Cadde-i Kebir, Levanten nüfus arasında ise Grande Rue de Péra olarak adlandırılan hat, Yunanca “öte taraf” manasına gelen Pera sözcüğünden besleniyordu. Sultan Abdülaziz devrinde 19. yüzyılda Paris tarzı bulvar kimliği kazanan cadde, Cumhuriyet ordusunun şehri kurtarışının anısına İstiklal olarak tescillendi.
Taksim ve Sultanahmet Meydanlarının Tarihi Arka Planı
Taksim Meydanı, adını 18. yüzyılda I. Mahmud tarafından inşa ettirilen su bölüştürme sisteminden alıyor. Belgrad Ormanı kaynaklı suların şehre dağıtıldığı Taksim Maksemi’nin belirlediği alan, 1928’de dikilen Cumhuriyet Anıtı ile anıtsal bir kamusal alana evrildi.
Bizans döneminde 100 bin seyirci kapasiteli dev bir yarış alanı olan Hipodrom, Osmanlı devrinde At Meydanı olarak işlevini sürdürdü. Bölgenin resmi olarak Sultanahmet Meydanı adını alması ise 1908 tarihindeki belediye kararıyla gerçekleşti.
Forum Tauri’den Beyazıt’a, Mese’den Divanyolu’na
MS 4. yüzyılda Konstantinopolis’in en geniş toplanma alanı olan Beyazıt Meydanı, üzerindeki heykel dolayısıyla Forum Tauri adıyla biliniyordu. MS 393 yılında İmparator I. Theodosius’un düzenlemesiyle Forum Theodosius’a dönüşen alan; Fatih Sultan Mehmet’in 1454’te yaptırdığı saray ve II. Bayezid külliyesinin ardından bugünkü ismine kavuştu.
Bizans’ın ana arteri sayılan Mese, Osmanlı döneminde meclis üyelerinin geçiş güzergahı olması sebebiyle Divanyolu Caddesi adını aldı. Ticari geçmişi Cenevizlilere dayanan ve uzun asırlar Galata olarak anılan liman bölgesi ise 20. yüzyıldan itibaren Karaköy ismiyle öne çıktı.
